دورگا پوجای کلکته

بازگشت الهه به خانه

دورگا پوجا پرستش سالانهٔ دورگا، الههٔ مادر هندوها، است. نامدارترین جشن آن در کلکته، در بنگال غربی، برگزار می‌شود و در دیگر نقاط هند و میان بنگالی‌های خارج از کشور هم جشن گرفته می‌شود. دورگا همراه با خانواده‌اش، لاکشمی، ساراسواتی، گانش و کارتیکیا، در خانه‌ها و بیش از همه در «پاندال»ها، سازه‌های موقتی که برای جشن ساخته می‌شوند، پرستیده می‌شود.

از گل رود تا آب رود

در ماه‌های پیش از جشن، کارگاه‌های کوچک صنعتگران تندیس‌های دورگا و خانواده‌اش را از گل پخته‌نشده‌ای که از رود گنگ برداشته شده می‌سازند. پرستش در روز ماهالایا آغاز می‌شود، روزی که بر تندیس‌های گلی چشم نقش می‌زنند تا الهه جان بگیرد. در روز دهم، ویجایا دشمی، تندیس‌ها را با دسته‌ای به رود می‌برند و به همان آبی می‌سپارند که گلشان از آن آمده بود. این بازگشت برای بسیاری از بنگالی‌ها معنای دومی به جشن داده است: بازگشت به خانه، بازگشتی فصلی به ریشه‌ها.

شهری از هنر

یونسکو دورگا پوجا را بهترین نمونهٔ اجرای عمومی دین و هنر و زمینه‌ای شکوفا برای همکاری هنرمندان و طراحان می‌داند. در سراسر کلکته، کمیته‌های محله‌ها پاندال‌ها را چون چیدمان‌هایی بزرگ می‌سازند که برخی‌شان طرح‌هایی بلندپروازانه‌اند. طبال‌های سنتی بنگالی «داک» می‌نوازند، نیایش، ذکر، اجراهای فرهنگی و سورها روزها را پر می‌کنند و جمعیت تا دیروقت شب از پاندالی به پاندال دیگر در شهر می‌گردد. به گفتهٔ یونسکو، در این روزها مرزهای طبقه، دین و قومیت فرو می‌ریزد و مردم با هم در کوچه‌ها راه می‌روند تا چیدمان‌ها را تماشا کنند.

دورگا پوجای کلکته در سال ۲۰۲۱ در فهرست معرف میراث فرهنگی ناملموس بشری یونسکو ثبت شد.