دیوالی

ردیفی از چراغ‌ها

«دیوالی» از واژهٔ سانسکریت «دیپاولی» به معنای «ردیفی از چراغ‌ها» می‌آید. جشن نور هندوهاست که جین‌ها، سیک‌ها و بوداییان نِوار هم به شکل‌های دیگری برگزارش می‌کنند و نماد پیروزی روشنایی بر تاریکی، نیکی بر بدی و دانایی بر نادانی است. کهن‌ترین ریشه‌هایش احتمالاً به جشن‌های برداشت شبه‌قاره در روزگار باستان بازمی‌گردد.

داستان‌های بسیاری با این جشن پیوند دارد. در بیشتر نقاط هند، دیوالی یادآور روزی است که راما پس از شکست دادن راوانا، پادشاه دیوان، همراه با سیتا و لاکشمانا به پادشاهی‌اش در آیودیا بازگشت. این جشن پیوندی نزدیک با لاکشمی، الههٔ فراوانی، و گانش، برطرف‌کنندهٔ موانع، دارد. در شرق هند بسیاری از هندوها در دیوالی الههٔ کالی را پرستش می‌کنند. جین‌ها رهایی نهایی ماهاویرا را گرامی می‌دارند و سیک‌ها «باندی چور دیواس»، آزادی گورو هرگوبیند از زندان مغولان، را جشن می‌گیرند.

پنج روز

جشن پنج روز پیرامون ماه نو (آماواسیا) ادامه دارد و رسم‌ها از منطقه‌ای به منطقهٔ دیگر فرق می‌کند:

• دانتِرَس: خانه‌ها و مغازه‌ها تمیز و آراسته می‌شوند، چراغ‌ها چیده می‌شوند و خانواده‌ها ظرف، طلا و وسایل خانه می‌خرند.
• ناراکا چاتوردشی یا دیوالی کوچک: در بسیاری از مناطق روزی که کریشنا دیو ناراکاسورا را نابود کرد؛ روز بزرگ خرید و پخت شیرینی و دیدار دوستان.
• لاکشمی پوجا: روز اصلی و تاریک‌ترین شب ماه، که خانواده‌ها بهترین لباس‌هایشان را می‌پوشند، برای لاکشمی نیایش می‌کنند، خانه را چراغانی می‌کنند و آتش‌بازی راه می‌اندازند.
• گووردهان پوجا یا پادوا: در برخی مناطق روز پس از آن.
• بهای دوج: در بسیاری از جوامع، روزی برای پیوند خواهران و برادران.

چراغ و رنگولی

همه‌جا این جشن با نور همراه است: چراغ‌های کوچک سفالی و روغنی «دیا»، شمع، فانوس و ریسه‌های نور بر خانه‌ها، معبدها و محل‌های کار. درگاه‌ها و حیاط‌ها با «رنگولی» آراسته می‌شوند؛ نقش‌هایی از آرد برنج، گلبرگ، برنج رنگی یا ماسهٔ رنگی. فصل بازگشت به خانه است؛ خانواده‌ها گرد هم می‌آیند، سور می‌دهند، شیرینی و هدیه می‌بخشند و بسیاری از شهرها بازارچه، رژه و اجرا برپا می‌کنند.