شب یلدا

بلندترین شب

شب یلدا که «شب چله» هم نامیده می‌شود، با انقلاب زمستانی، بلندترین و تاریک‌ترین شب سال، هم‌زمان است. از فردای آن روزها بلندتر می‌شوند و از همین رو این شب از دیرباز نماد پیروزی روشنایی بر تاریکی و زایش دوبارهٔ خورشید بوده است. «چله» به چهل روزِ سرمای سخت زمستان اشاره دارد که با این شب آغاز می‌شود.

واژهٔ «یلدا» از زبان سریانی به فارسی آمده و به معنای «زایش» است.

گرد سفره

خانواده‌ها در خانهٔ بزرگ‌ترِ فامیل جمع می‌شوند و دور سفره‌ای می‌نشینند که با نشانه‌هایی آراسته شده است: چراغ یا شمع برای روشنایی، آب برای پاکی و میوه‌های سرخ برای گرما؛ بیش از همه انار و هندوانه، و گاه عناب، انگور یا لبو. آجیل، خشکبار و شیرینی‌های مخصوص این شب هم در طول شب‌نشینی خورده می‌شود.

مردم تا دیروقت بیدار می‌مانند. شعر خوانده می‌شود، به‌ویژه شعر حافظ که دیوانش در کتابخانهٔ بیشتر خانواده‌های ایرانی پیدا می‌شود، و بسیاری با باز کردن دیوان فال حافظ می‌گیرند. قصه‌های شاهنامه گفته می‌شود، بازی می‌کنند و به بچه‌ها، عروس‌ها و خانواده‌های تازه‌وصلت هدیه می‌دهند.

میراثی مشترک

یلدا/چله در سال ۲۰۲۲ به نام ایران و افغانستان در فهرست معرف میراث فرهنگی ناملموس بشری یونسکو ثبت شد. یونسکو آن را جشن خورشید و گرمای زندگی، و پاسداشت دوستی، مهمان‌نوازی و احترام می‌داند که بیشتر درون خانواده‌ها از نسلی به نسل دیگر می‌رسد.