مهرگان

جشنی به نام مهر

مهرگان به نام مهر، همان میترای کهن، برگزار می‌شود؛ ایزد دوستی، مهربانی و عشق. این جشن از کهن‌ترین جشن‌های جهان ایرانی است. در روزگار ساسانیان پس از نوروز مهم‌ترین جشن بود و پادشاهان در هر دو جشن بار عام می‌دادند. این دو جشن را جفت یکدیگر می‌دانستند: نوروز در بهار و هنگام کاشت، و مهرگان در پاییز، هنگامی که هرچه روییده به کمال می‌رسد.

بنا بر افسانه، فریدون در روز مهرگان بر ضحاک ستمگر پیروز شد و او را در کوه دماوند به بند کشید.

سفرهٔ مهرگان

مهرگان امروز پیش از هر چیز جشن شکرگزاری برداشت است که هم زرتشتیان و هم مسلمانان آن را برگزار می‌کنند. یونسکو می‌گوید هر دو گروه سفره‌ای از فرآورده‌های زمین می‌چینند؛ انار، هندوانه، گلابی، لیمو، انگور، سیب، برنج و گندم، همراه با خوراک‌های خانگی، آجیل، شیرینی و نوشیدنی‌های ویژه.

گرد این سفره موسیقی، آواز، رقص، نمایش و ورزش‌های محلی مانند کشتی جریان دارد. جوامع نمایشگاه گل برپا می‌کنند و صنایع‌دستی می‌فروشند. در رسم کهن، مردم هر کس به اندازهٔ توانش به یکدیگر هدیه می‌دادند، «حتی به سادگیِ یک سیب».

میراثی مشترک با تاجیکستان

آیین مهرگان در سال ۲۰۲۴ به نام ایران و تاجیکستان در فهرست معرف میراث فرهنگی ناملموس بشری یونسکو ثبت شد؛ جشنی که مردمانی از سن‌ها، خاستگاه‌ها و باورهای گوناگون را گرد هم می‌آورد.