جشن سده

صد روز و شب

سده یعنی «صد». در گاه‌شماری مردمی، این روز نشان پایان سردترین روزهای زمستان است؛ پنجاه روز و پنجاه شب تا بهار مانده و این دو روی هم صد می‌شوند. در گذشته سده را با شکوه بسیار، برای بزرگداشت آتش و راندن تاریکی و یخبندان و سرما جشن می‌گرفتند.

آتش سده

هنگام غروب، آتشی بزرگ در فضایی باز روشن می‌کنند و مردم حلقه‌حلقه گرد آن جمع می‌شوند. تا آتش می‌سوزد، آواز می‌خوانند، پایکوبی و نیایش می‌کنند و دعای خیر همراه با خشکبار و میوهٔ تازه پیشکش می‌کنند. در سنت زرتشتی، یک روز پیش از جشن هیزم و خار شتر گرد می‌آوردند و بامداد پس از آن، اخگری از آتش سده را به خانه می‌بردند تا آتش اجاق را از آن آتش فرخنده برافروزند.

امروز باشکوه‌ترین جشن‌های سده در شهرهایی مانند کرمان و یزد برگزار می‌شود که زرتشتیانشان بسیاری از رسم‌های کهن را نگاه داشته‌اند.

هوشنگ و سنگ آتش‌زنه

بنا بر افسانه، هوشنگ، پادشاه اسطوره‌ای، در کوه ماری دید و سنگی به سویش پرتاب کرد. سنگ به مار نخورد و بر سنگی دیگر فرود آمد؛ از برخورد دو سنگ آتش‌زنه شراره‌ای جهید و خار و خاشاک آتش گرفت. هوشنگ برای یافتن راز آتش نیایش کرد و سده یادگار آن لحظه است.

آغاز سال کشاورزی

سده آغاز سنتی کارهای کشاورزی هم هست: کشاورزان به زمین کود می‌دهند، باغداران درختان را هرس می‌کنند و روستاییان با هم جوی‌ها و آب‌انبارها را لایروبی و پل‌ها را تعمیر می‌کنند. جشن سده در سال ۲۰۲۳ به نام ایران و تاجیکستان در فهرست معرف میراث فرهنگی ناملموس بشری یونسکو ثبت شد.