نوروز

سالی که در لحظه‌ای دقیق نو می‌شود

واژهٔ نوروز از دو پارهٔ «نو» و «روز» ساخته شده است. نوروز نخستین روز سال در گاه‌شماری خورشیدی ایران است و نه به تاریخی ثابت، بلکه به آسمان بسته است: سال در لحظهٔ اعتدال بهاری آغاز می‌شود، همان لحظه‌ای که خورشید از استوا به سوی شمال می‌گذرد. ایرانیان این لحظه را «تحویل سال» می‌نامند و بسیاری از خانواده‌ها چشم به ساعت، آن را کنار هم جشن می‌گیرند.

ریشه‌های نوروز به ایران باستان و آیین زرتشتی بازمی‌گردد و هزاران سال است که در پهنهٔ گسترده‌ای از آسیای غربی و میانه تا قفقاز و فراتر از آن جشن گرفته می‌شود. امروز بیشتر مردم آن را جشنی غیرمذهبی می‌دانند، اما برای زرتشتیان و بهاییان هنوز روزی مقدس است.

پیش از سال نو

آماده شدن برای نوروز چند هفته زودتر آغاز می‌شود. خانواده‌ها «خانه‌تکانی» می‌کنند، لباس نو می‌خرند و گل به خانه می‌آورند؛ بیش از همه سنبل و لاله. در شب آخرین چهارشنبهٔ سال هم جشن آتش، چهارشنبه‌سوری، برپا می‌شود.

سفرهٔ هفت‌سین

در دل خانه سفرهٔ هفت‌سین پهن می‌شود؛ هفت چیز که نامشان با حرف «س» آغاز می‌شود:

• سبزه، جوانهٔ گندم، جو یا عدسی که در ظرفی سبز شده است
• سمنو، حلوای شیرین جوانهٔ گندم
• سنجد
• سرکه
• سیب
• سیر
• سماق

کنار آن‌ها معمولاً آینه، شمع، تخم‌مرغ رنگی، کاسهٔ آب با ماهی قرمز، سکه، سنبل و شیرینی هم دیده می‌شود و اغلب کتابی، مثل دیوان حافظ یا شاهنامهٔ فردوسی. چیدمان سفره از خانواده‌ای به خانوادهٔ دیگر متفاوت است.

دیدوبازدید و روز سیزدهم

در ایران چهار روز نخست فروردین تعطیل رسمی است و جشن نوروز سیزده روز ادامه دارد. این روزها روزهای دیدوبازدیدهای کوتاه است: جوان‌ترها نخست به دیدار بزرگ‌ترها می‌روند و بزرگ‌ترها بعد بازدید را پس می‌دهند. از مهمان‌ها با چای، شیرینی، میوه، خشکبار و آجیل پذیرایی می‌شود.

روز سیزدهم، سیزده‌بدر، مردم خانه را ترک می‌کنند و روز را در دامن طبیعت می‌گذرانند و سبزهٔ سفرهٔ هفت‌سین را، اغلب در آب روان، رها می‌کنند.

جشنی فراتر از مرزهای ایران

نوروز از آنِ مردمان بسیاری است. این جشن با پرونده‌ای مشترک از سیزده کشور، از ترکیه و عراق تا قزاقستان و مغولستان، در فهرست معرف میراث فرهنگی ناملموس بشری یونسکو ثبت شده و سازمان ملل متحد از سال ۲۰۱۰، ۲۱ مارس را «روز جهانی نوروز» نامیده است.