نادام

سه بازی

«نادام» یعنی «بازی‌ها» و این جشن «اِریین گوروان نادام»، یعنی «سه بازی مردان»، هم خوانده می‌شود. کشتی، اسب‌دوانی و تیراندازی در «تاریخ سری مغولان» از سدهٔ سیزدهم ثبت شده‌اند؛ این بازی‌ها از مسابقه‌هایی برآمدند که پس از عروسی‌ها، گردهمایی‌ها و رژه‌های نظامی برگزار می‌شد و بعدها برای ورزیده کردن سربازان هم به کار آمدند. یونسکو نادام را در ۲۰۱۰ در فهرست معرف ثبت کرد.

بزرگ‌ترینِ آن‌ها نادام ملی در اولان‌باتور است که یادبود انقلاب ۱۹۲۱ است. نُه دم‌اسبِ چنگیزخان، نماد نُه قبیلهٔ مغول، از میدان سوخ‌باتور به ورزشگاه ملی آورده می‌شوند و در آنجا آیین گشایش با رقصندگان، ورزشکاران، سواران و نوازندگان رقابت‌ها را آغاز می‌کند. مردم با «شاگای»، قاپ‌هایی که هم برای بازی و هم برای فال به کار می‌روند، نیز بازی می‌کنند.

کشتی‌گیران، اسب‌ها و کمانداران

صدها کشتی‌گیر، ۵۱۲ یا ۱۰۲۴ نفر، در مسابقه‌ای حذفی با نُه یا ده دور و بی‌محدودیت زمانی رو‌به‌رو می‌شوند؛ کشتی‌گیری که هر جای بدنش جز پا و دست به زمین بخورد، بازنده است. آنان جلیقهٔ تنگ و باز «زودوگ» و شلوارک «شوداگ» می‌پوشند و هر کدام همراهی به نام «زاسول» دارد که در ستایشش آواز می‌خواند. برندگان با پیشروی لقب می‌گیرند: پس از پنج دور «ناچین»، دلیجه، سپس باز، فیل، گارودا و پس از نُه دور «ارسلان»، شیر؛ کسی که دو بار ارسلان شود «اوراگا»، غول، نام می‌گیرد.

اسب‌دوانی‌ها صحرایی‌اند و بسته به سن اسب‌ها ۱۵ تا ۳۰ کیلومتر درازا دارند و سوارکاران کودکانی پنج تا سیزده‌ساله‌اند. پنج اسب نخست هر رده گرامی داشته می‌شوند و برای اسبی که در مسابقهٔ اسب‌های دوساله آخر می‌شود ترانه‌ای می‌خوانند تا سال بعد بخت یارش باشد. در تیراندازی که زنان و مردان هر دو در آن شرکت می‌کنند، گروه‌های ده‌نفره به دیوارهٔ کوتاهی از استوانه‌های کوچکی به نام «سور» تیر می‌اندازند؛ مردان از ۷۵ متری و زنان از ۶۵ متری. داور با هر برخورد فریاد «اوهای» سر می‌دهد.