روز مردگان

بازگشت مردگان

روز مردگان، آن‌گونه که جوامع بومی مکزیک برگزار می‌کنند، یادآور بازگشت کوتاه خویشان و عزیزان درگذشته به زمین است. این روزها در پایان اکتبر و آغاز نوامبر می‌آیند، هنگامی که چرخهٔ سالانهٔ کشت ذرت، محصول اصلی مکزیک، به پایان می‌رسد، و با روزهای مسیحی همهٔ مقدسان و همهٔ ارواح هم‌زمان‌اند.

خانواده‌ها با پاشیدن گلبرگ و گذاشتن شمع و پیشکش در راه گورستان تا خانه، به ارواح کمک می‌کنند راه را پیدا کنند. به گفتهٔ یونسکو، در آماده‌سازی‌ها دقت بسیار می‌شود، چون باور دارند مردگان بسته به اینکه چگونه پذیرایی شوند، می‌توانند برای خانواده رونق یا بدبیاری بیاورند.

اوفرندا

دل این روزها «اوفرندا» است؛ محرابی که در خانه، در فضایی عمومی یا کنار گور ساخته می‌شود. روی آن عکس درگذشتگان، غذا و نوشیدنی محبوبشان، شمع، کاغذبری‌های تزئینی و بیش از همه گل‌های نارنجی همیشه‌بهار (سمپاسوچیل) گذاشته می‌شود که باور دارند رنگ و بویشان ارواح را به خانه راه می‌نماید. برای کودکان درگذشته، «فرشته‌های کوچک»، اسباب‌بازی و برای بزرگسالان پولکه، مسکال یا آتوله می‌گذارند. گاه بالش و پتو هم می‌گذارند تا مردگان پس از سفر درازشان بیاسایند.

خانواده‌ها گورها را تمیز می‌کنند و می‌آرایند و بسیاری در گورستان پیک‌نیک می‌کنند. حال‌وهوا فقط سوگوارانه نیست: مردم خاطره‌های خنده‌دار درگذشتگان را بازمی‌گویند و «کالاوراس لیتراریاس» می‌نویسند؛ سنگ‌نوشته‌های منظوم و طنزآمیزی برای دوستانی که هنوز زنده‌اند.

شبی بر دریاچه

رسم‌ها از شهری به شهر دیگر فرق می‌کنند. در میسکیک، پاتسکوارو و جزیرهٔ خانیتسیو مردم تمام شب کنار گور خویشانشان می‌مانند. بر دریاچهٔ پاتسکوارو در میچواکان، در نیمه‌شبِ آغاز ۲ نوامبر شمع‌ها روشن می‌شود و مردم با قایق به گورستان جزیرهٔ خانیتسیو می‌روند تا مردگان آنجا را گرامی بدارند.

ریشه‌های کهن، بحثی زنده

تاریخ‌نگاران دربارهٔ خاستگاه این جشن هم‌نظر نیستند؛ اینکه آیین‌های پیش از اسپانیایی‌ها را ادامه می‌دهد، از سنت‌های کاتولیکی که اسپانیایی‌ها آوردند برآمده، یا آمیزه‌ای از هر دوست. آنچه روشن است این است که به نمادی ملی بدل شده است. یونسکو در سال ۲۰۰۸ «جشن بومی ویژهٔ مردگان» را در فهرست معرف میراث فرهنگی ناملموس بشری ثبت کرد.