مگال بزرگ توبا

تبعید احمدو بامبا

طریقت مریدیه را شیخ احمدو بامبا بنیاد نهاد و مگال بزرگ یادبود تبعید او به گابن به دست دولت استعماری فرانسه در ۱۸۹۵ است؛ دوره‌ای که مریدان آن را زمان آزار و آزمون نیروی معنوی او می‌دانند. «مگال» واژه‌ای وولوف به معنای جشن یا سالگرد است. بامبا از پیروانش خواسته بود سالگرد تبعیدش را گرامی بدارند. پس از درگذشت او در ۱۹۲۷، پسر و جانشینش مصطفی امباکه نخستین گردهمایی را در ۱۹۲۸ در سالگرد درگذشت او با حدود ۷۰ هزار نفر برپا کرد؛ در ۱۹۴۶ جانشین بعدی، فاضلو امباکه، به خواست بامبا آن را به سالگرد تبعید منتقل کرد.

این زیارت از صدها هزار نفر در اواخر سدهٔ بیستم به نزدیک دو میلیون در ۲۰۰۰ و بیش از سه میلیون در ۲۰۱۱ رسید. کمیتهٔ برگزاری برای ۲۰۲۵ رکوردی بیش از ۶٫۵ میلیون شرکت‌کننده را اعلام کرد.

در شهر مقدس

آیین‌های این زیارت را با حج مقایسه کرده‌اند. دو لحظهٔ اصلی، زیارت مسجد بزرگ توبا همراه با طواف بخشی از بنا، و زیارت آرامگاه احمدو بامباست که باور بر این است برکت یا نیروی معنوی او را در خود دارد؛ زائران با دستان گشوده دعا می‌کنند و دیوارها و درهای آن را لمس می‌کنند. برخی بیش از شش ساعت برای چند دقیقه دعا منتظر می‌مانند. زائران به آرامگاه دیگر رهبران مریدیه، «چاه رحمت» که گفته می‌شود خدا برای بامبا پدید آورد، و کتابخانهٔ مرکزی توبا که نوشته‌های او را نگاه می‌دارد نیز سر می‌زنند و به دیدار راهنمایان معنوی خود، «مرابط‌ها»، می‌روند. شب‌ها گرد می‌آیند تا قصیده‌های عربی سرودهٔ بامبا را بخوانند.

ساکنان توبا زائران را اسکان می‌دهند و غذا می‌دهند، انجمن‌های محلی مریدیه از زیارتگاه‌ها نگاهداری می‌کنند و اعضای «بای فال» بخش بزرگی از کار را بر دوش دارند. خلیفهٔ کل طریقت هیئت‌های رسمی دولتی را نیز به حضور می‌پذیرد؛ رسمی که به دوران استعمار بازمی‌گردد. مریدانی که در ده‌ها شهر اروپا و آمریکای شمالی زندگی می‌کنند هم‌زمان مگال را جشن می‌گیرند، شعرهای بامبا را می‌خوانند و پخش تلویزیونی توبا را تماشا می‌کنند.