کارناوال ترینیداد و توباگو

سپیده‌دم

دو روز رسمی کارناوال در تاریکی بامداد دوشنبه با «ژوُوِر» آغاز می‌شود که از واژهٔ فرانسوی «برآمدن روز» آمده است. شادی‌کنندگان با لباس‌های دست‌ساز یا طنزآمیز در شهر رژه می‌روند، خود را با روغن، گل و پودر می‌پوشانند و با کالیپسو و سوکا می‌رقصند. دیرتر در روز دوشنبه و در سه‌شنبه، لباس‌های رسمی و پرزرق‌وبرق «مس بند»ها از راه می‌رسند؛ «مس» کوتاه‌شدهٔ «ماسکه‌رید» یا نقاب‌پوشی است و هم به لباس گفته می‌شود و هم به رژه رفتن با یک گروه.

در کنار گروه‌های بزرگ، کمیسیون ملی کارناوال شخصیت‌های سنتی را زنده نگاه می‌دارد. «راهزن نیمه‌شب» لباسی برگرفته از غرب وحشی آمریکا به تن دارد، با کلاهی بسیار بزرگ و شنلی پوشیده از نمادهای مرگ؛ سوت می‌زند، سخنرانی‌های پرلاف‌وگزاف «راهزن» را که از منابعی چون کتاب مقدس و شکسپیر برگرفته شده ایراد می‌کند و با صندوقچهٔ پولی به شکل تابوت تماشاگران را «تهدید» می‌کند. «موکو جامبی» روی چوب‌پاهایی به بلندی ده تا پانزده پا گام برمی‌دارد؛ نامش از سنت آفریقای غربی آمده و گفته می‌شد قامت بلندش به او امکان می‌داد شر را زودتر از مردم عادی ببیند. از دیگر شخصیت‌ها «دام لورن» است، نقیضه‌ای بر اشراف‌زادهٔ فرانسوی سدهٔ هجدهم که اغلب مردی آن را بازی می‌کند، و شیطان‌های «جب جب».

از مجلس رقص تا کانبولی

از ۱۷۸۳ مهاجران فرانسوی در ترینیداد فصل کارناوال را از کریسمس تا چهارشنبهٔ خاکستر با شام، مجلس رقص، کنسرت و مهمانی شکار جشن می‌گرفتند. پس از تصویب لایحهٔ رهایی بردگان در ۱۸۳۳، آفریقایی‌های آزادشده به جشن پیوستند و «کانبولی» ــ از واژهٔ فرانسوی «نیشکر سوخته» ــ را با طبل، آواز، رقص و چوب‌بازی آوردند. کانبولی نخست در ۱ اوت، روز رهایی، برگزار می‌شد و بعدتر به نیمه‌شب پس از «دیمانش گرا»، یکشنبهٔ پیش از کارناوال، منتقل شد. دولت استعماری بارها کوشید این جشن‌ها را سرکوب کند و این کار به شورش‌های کانبولی در ۱۸۸۱ و ۱۸۸۴ انجامید؛ قانونی در ۱۸۸۴ مشعل، طبل‌زنی و چوب‌بازی را ممنوع کرد و آغاز کارناوال را ساعت ۶ صبح دوشنبه قرار داد. کارناوال خیابانی که روزگاری سه روز بود، در ۱۹۴۳ به دوشنبه و سه‌شنبه محدود شد.

کالیپسو و استیل‌پن

کالیپسو که بیشتر ریشهٔ آفریقایی دارد، «روزنامهٔ تهیدستان» خوانده شده است؛ از ترانه‌های بداهه در ستایش خود و نکوهش دیگران برآمد. ستارگانش از جمله «رورینگ لاین»، «لرد کیچنر» و «مایتی اسپارو» بوده‌اند و در ۱۹۷۸ «کالیپسو رز» نخستین زنی شد که مسابقهٔ «سلطان کالیپسو» را برد. امروز سوکا از کالیپسو پیشی گرفته و محبوب‌ترین موسیقی کارناوال است.

استیل‌پن میان ۱۹۳۵ و ۱۹۴۵ زاده شد. گروه‌های آن زمان «تامبو بامبو» می‌نواختند ــ تکه‌های بامبو که به درازاهای گوناگون بریده می‌شدند تا صداهای مختلف بدهند ــ و حدود ۱۹۳۵ برخی به جای آن ظرف‌های فلزی را کوبیدند. نوازندگان دریافتند که با چکش زدن و کشیدن سطح فلز، صدای آن تغییر می‌کند و به زودی نخستین پن با نت‌های کافی برای نواختن یک ملودی ساده پدید آمد. در پایان جنگ جهانی دوم، گروه‌های رقیب محله‌های پورت آو اسپین این صدای تازه را به خیابان‌ها آوردند.