روزهای وودون

از ۱۰ ژانویه تا روزهای وودون

وودون در پی تعادل میان جهان دیدنی و نادیدنی است. خدایان آن شامل وودون‌های عناصر‌اند ــ ساکپاتا برای زمین، خِویوسو برای آتش کیهانی و آذرخش، توخوسو برای آب و دان برای هوا ــ و نیز وودون‌های نقاب‌دار مانند اگونگون و زانگبتو. وودون با تجارت برده از اقیانوس اطلس گذشت و بر سنت‌هایی در قارهٔ آمریکا اثر گذاشت، مانند سانتریا در کوبا، وودو در هائیتی و کاندومبله در برزیل.

جشن ملی وودون در دههٔ ۱۹۹۰ در دوران ریاست‌جمهوری نیسفور سوگلو پایه‌گذاری شد و هر ۱۰ ژانویه در سراسر کشور، و بیش از همه در اویدا، برگزار می‌شد. در ۲۰۲۴ این جشن به «روزهای وودون» تبدیل شد؛ رئیس‌جمهور پاتریس تالون امید داشت با آن «تصویرهای منفی» از وودون را بزداید و آن را افزون بر دین، به عنوان هنر و فرهنگ نیز معرفی کند. نخستین دوره، ۹ و ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۴، نزدیک به ۱۰۰ هزار بازدیدکننده داشت و دومین دوره، ۹ تا ۱۱ ژانویهٔ ۲۰۲۵، بیش از ۴۳۵ هزار نفر. در همان سال قانونی تازه جشن سالانهٔ دین‌های سنتی را در دومین جمعهٔ ژانویه قرار داد.

نقاب‌ها، صومعه‌ها و آیین بزرگ

در روزهای جشن، پیروان از صومعه‌های وودون بیرون می‌آیند و میدان‌های مرکز تاریخی و ساحل را پر می‌کنند: میدان مارو که در ۱۸۱۲ به دست اسیران آزادشده‌ای که از برزیل بازگشته بودند بنا شد، میدان جلوی قلعهٔ فرانسوی، معبد پیتون‌ها، که مارهای پیتون مقدس در آن آزادانه همچون پیام‌آوران الهی زندگی می‌کنند، و جنگل مقدس کپاسه. رقص‌های «وودون هونوه» و رژه‌ای به احترام خدایان برگزار می‌شود. «زانگبتو» یعنی «نگهبان شب»؛ روز به شکل پوششی بلند از حصیر ظاهر می‌شود و به باور پیروان، شب همچون نگهبانی نامرئی در محله گشت می‌زند و بدکاران را می‌ترساند. «اگونگون» یعنی «کسی که مرده و بازمی‌گردد»؛ نیایی است که دیدنی شده و حضور نقاب‌دار او هم پرستش است و هم نمایش.

نزدیک «دروازهٔ بی‌بازگشت»، بنای یادبود تجارت برده در کنار ساحل، آرن اویدا میزبان رقص‌های اگونگون است و معبد موقت «مامی دان» مامی واتا، وودون اقیانوس، را گرامی می‌دارد. اوج جشن «آیین بزرگ وودون» در حضور بزرگان دینی است که در آن «بوکونو»ها، کاهنان نظام پیشگویی فا، نشانهٔ سال را می‌خوانند ــ در ۲۰۲۵ این نشانه «فو-یِکو» بود که با حفاظت و رونق پیوند دارد. شب‌ها کنسرت‌های روباز هنرمندان بنینی و بین‌المللی در کنار دریا برگزار می‌شود.