جشن لا تیرانا

رقص برای بانو

جشن لا تیرانا بانوی کارمل را در روستای لا تیرانا، در شهرستان پوسو آلمونته در منطقهٔ تاراپاکا، گرامی می‌دارد. این جشن بزرگ‌ترین جشن مذهبی شمال دوردست شیلی و پرطرفدارترین جشن مذهبی کشور است و زائرانی از سراسر شیلی، پرو و بولیوی را می‌کشاند. انجمن‌های رقص مذهبی با رسیدن به روستا یکی‌یکی در «صلیب کالواری» به بانو درود می‌گویند و سپس در خیابان‌ها تا کلیسا دسته می‌روند. بسیاری از زائران نذرشان را ادا می‌کنند و رایج‌ترین نذر پیمودن ده کیلومتر از دوراهی جاده تا زیارتگاه در «راه زائر» است.

از ۱۰ ژوئیه انجمن‌ها روز و شب می‌رقصند. شامگاه ۱۵ ژوئیه بیش از ۲۰۰ هزار مؤمن در مراسم شب‌زنده‌داری میدان حاضر می‌شوند و نیمه‌شب آتش‌بازی بر فراز روستا برای «تولد» بانو، که ارادتمندان «لا چینیتا» می‌نامندش، می‌ترکد. رقصندگان سپیده‌دم به او درود می‌گویند و صبح روز ۱۶ پیکرهٔ بانو به میدانی پوشیده از هزاران روبان آورده می‌شود و پس از عشای ربانی، دسته‌ای بیش از هشت ساعت در خیابان‌ها می‌گردد.

شیطان‌ها، معدنچیان و اینکاها

هر انجمن رقص لباس و موسیقی خود را دارد. «چینوس»، کهن‌ترین انجمن جشن، لباس‌هایی به یاد معدنچیان قدیم منطقه با بالشتک‌های چرمی برای حمل سنگ معدن بر پشت دارند. «دیابلادا»ها که از رقص‌های شیطانِ کارناوال اورورو در بولیوی الهام گرفته‌اند، نقاب‌های پرکاری دارند که شب روشن می‌شوند. «مورنوس» با جغجغه صدای زنجیر را تقلید می‌کنند، «کویاکاس» رقصی ویژهٔ زنان با ریشهٔ پیشااسپانیایی است و «ایندیوس» که سرپوش‌های پردار و نیزه‌هایشان از فیلم‌های آمریکایی الهام گرفته، شب‌ها گرد آتش می‌رقصند.

از معدن تا بانوی کارمل

این جشن میان کارگران آیمارا و دیگر کارگران معدن‌های نقره، مس و نیترات منطقه، به صورت جشنی آندی پیوسته با پاچاماما، پدید آمد. پس از جنگ اقیانوس آرام، شیلیایی‌ها، پرویی‌ها و بولیویایی‌ها آن را در تاریخ‌های گوناگون جشن می‌گرفتند؛ حدود ۱۹۱۰، در روند «شیلیایی‌سازی» تاراپاکا، در ۱۶ ژوئیه، روز بانوی کارمل و حامی ارتش شیلی، ثابت شد. در ۱۹۱۷ اسقف خوسه ماریا کارو رقص‌ها را به آیین کاتولیک نزدیک‌تر کرد و در سدهٔ بیستم رقص‌ها از رقص‌های کارناوال بولیوی، سنت‌های پیش از کلمب و فرهنگ دشت نیترات مایه گرفتند. در ژانویهٔ ۲۰۱۸ پاپ فرانسیس این جشن را به رسمیت شناخت و در ایکیکه بر پیکرهٔ بانو تاج نهاد.

افسانه‌ای مردمی که تاریخ‌نگار رومولو کونئو ویدال رواجش داد، از شاهزاده‌ای اینکایی به نام نیوستا ویاک می‌گوید که از جنگل‌های تاماروگو شورشی رهبری کرد و «ستمگر تاماروگال» خوانده شد، تا آنکه دل به کاشفی پرتغالی باخت و هنگام پذیرفتن غسل تعمید همراه او کشته شد. گفته می‌شود راهبی در ۱۵۴۰ آنجا صلیبی یافت و به یادشان نمازخانه‌ای ساخت.