جشن نورها

شمع‌هایی بر لبِ پنجره

در ۱۸۵۲ لیون تصمیم گرفت بر تپهٔ فورویر، مشرف بر شهر، مجسمه‌ای از مریم مقدس برپا کند. رونمایی برای هشتم سپتامبر تعیین شده بود؛ سیل رساندن مجسمه را عقب انداخت و مراسم به هشتم دسامبر، عید لقاح بی‌لکه، موکول شد. آن شب هوا آن‌قدر بد بود که مراسم رسمی لغو شد. بعد آسمان باز شد و مردم لیون، بی‌آنکه کسی خواسته باشد، شمع‌های روشن را لبِ پنجره‌هایشان گذاشتند. شهر از آن سال تا امروز همین کار را هر سال تکرار کرده است.

این شمع‌ها را لومینیون می‌نامند؛ شعله‌های کوچک در لیوان‌های شیشه‌ای رنگی که رجی روی لبهٔ پنجره چیده می‌شوند. هیچ‌چیزشان سازمان‌یافته نیست. این همان بخشی از جشن است که به خانه‌ها تعلق دارد نه به شهرداری، و هنوز در کوچه‌هایی روشن می‌شود که هیچ اثر نوری برایشان برنامه‌ریزی نشده است.

از پنجره‌ها تا نماها

این رسم از سدهٔ بیستم گذشت و بیش از یک بار شکل عوض کرد. در دههٔ ۱۹۶۰ به مسابقهٔ ویترین‌های چراغانی بدل شده بود، بیش از همه میان خواربارفروشی‌ها، و آغاز فصل کریسمس را نشان می‌داد. نقطهٔ چرخش ۱۹۸۹ بود؛ لیون نخستین «طرح نور» خود را پذیرفت و نخستین شهر اروپا شد که معماری‌اش را همچون یک کل روشن کرد، نه ساختمان به ساختمان. جشن به شکل امروزی‌اش — کارهای سفارشی به هنرمندان، تصویرافکنی بر نماهای بزرگ، چیدمان در پارک‌ها و محله‌های دور — میان ۱۹۹۹ و ۲۰۰۱ نام و چهار شبش را یافت.

چهار شب، بی‌بلیت

دورهٔ ۲۰۲۶ از شنبه پنجم تا سه‌شنبه هشتم دسامبر است. کارها در حدود بیست نقطه چیده می‌شوند: میدان ترو و ساختمان شهرداری، میدان بلکور، کناره‌های سُن و رُن، پارک تت‌دور، و میدان‌هایی در محله‌های دور از مرکز. برنامه، همراه با ساعت دقیق هر شب، پاییز روی سایت شهرداری می‌آید؛ هیچ بخشی بلیت ندارد و هزینه را شهرداری لیون می‌دهد، با تهیه‌کنندگان همکار برای برخی کارها.

دورهٔ ۲۰۲۵ در چهار شب بیش از دو میلیون بازدیدکننده داشت و هتل‌های شهر در آن هفته ۸۳ درصد پر بودند. زود اتاق بگیرید و خودتان را برای پیاده‌روی آماده کنید: مرکز شهر تا حد زیادی روی خودرو بسته است و جمعیت به سرعت جمعیت پیش می‌رود.