ماما نگرا

کوه و مریم

لاتاکونگا در ارتفاعِ ۲٬۸۶۰ متری در استانِ کوتوپاکسی است، هشتادونه کیلومتری جنوبِ کیتو و بیست‌وپنج کیلومتری آتشفشانی که نامش را به استان داده. میانِ ۱۶۹۸ و ۱۷۹۸ زمین‌لرزه‌ها چهار بار این شهر را ویران کردند. مریمِ مِرسِد را آنجا بزرگ می‌دارند چون می‌گویند فورانِ کوتوپاکسی را در ۱۷۴۲ متوقف کرد؛ اهالی او را وکیل و شفیعِ آتشفشان خواندند و نذر کردند هر سال به نامش جشنی برپا کنند. همان جشن ــ که لا سانتیسیما تراخدیا، تراژدیِ اقدس، هم می‌نامندش ــ از آن پس پاسخِ شهر بوده است: رژه‌ای که هم‌زمان بومی و اسپانیایی و آفریقایی است و هرگز از آن خواسته نشده یکی را برگزیند.

در ۳۱ اکتبرِ ۲۰۰۵ مؤسسهٔ ملیِ میراثِ فرهنگی، جشنِ ماما نگرا را ــ که جشنِ کاپیتانیا هم خوانده می‌شود ــ بخشی از میراثِ فرهنگیِ ناملموسِ اکوادور اعلام کرد.

چه کسانی راه می‌روند

ماما نگرا مرکزِ همه‌چیز است: چهره سیاه‌شده، سوار بر اسب، و از روی زین به تماشاگران شیر می‌پاشد. پشتِ سرش آشانگرو می‌رود، که او را شوهرِ وی وصف می‌کنند، و آشانگا را بر دوش دارد ــ چارچوبی سنگین، انباشته از خوراک و مشروب.

فرشتهٔ ستاره با بال‌های سفید پیشاپیش می‌رود و ابیاتِ دینی می‌خواند. شاهِ مغربی سهمِ اسپانیاییِ این میراث را بر دوش دارد. پرچم‌دار با بیرق کار می‌کند و کاپیتان بالاترین درجه را دارد، گره‌خورده به ساختارهای کهن‌ترِ اقتدار. واکوها بر شرکت‌کنندگان تطهیر می‌خوانند. گردِ آنان کامیسوناها، چولاها، دلقک‌ها و یومبوها راه می‌روند.

دو جشن، نه یکی

این دو واقعاً از هم جدایند. آنِ سپتامبر، در ۲۳ و ۲۴، دینی است و از آنِ ویواندراها ــ زنانی که در بازارهای پیچینچا، لا مِرسِد و اِل سالتو می‌فروشند ــ همراه با «انجمنِ مریدان و بخشندگان»: سپاسِ آنان به مریم برای عنایت‌هایی که یافته‌اند. سال‌های اخیر دسته به‌جای دو بار ــ صبح و بعدازظهر ــ روزی یک بار بیرون می‌آید تا در تاریکی تمام نشود؛ مسیر کمی بیش از چهار کیلومتر است و در اِل کالواریو می‌ایستد تا به تمثال ادایِ احترام کند.

آنِ نوامبر شهروندی است. شهرداری آن را برای سالگردِ استقلالِ لاتاکونگا در ۱۱ نوامبرِ ۱۸۲۰ برگزار می‌کند و از آن دو بزرگ‌تر است: در ۲۰۲۵ رژه ۳٫۱ کیلومتر را در چهار ساعت پیمود، در شصت‌ویکمین دوره‌اش. هفته‌ها پیش از آن، شهر تقویمِ خوچاها را منتشر می‌کند؛ برای هر یک از شخصیت‌های اصلی، به‌نوبت، یک شب.

روزِ رژه جابه‌جا می‌شود. در هر یک از سال‌های اخیری که می‌شود وارسی کرد، شنبهٔ پیش از ۱۱ نوامبر بوده است ــ ۴ نوامبرِ ۲۰۱۷، ۴ نوامبرِ ۲۰۲۳، ۹ نوامبرِ ۲۰۲۴، ۸ نوامبرِ ۲۰۲۵ ــ از جمله سال‌هایی که خودِ یازدهم شنبه بود و رژه یک هفته زودتر بیرون آمد. تاریخ را شهرداری اعلام می‌کند، و آنچه باید به آن نگاه کرد همان اعلام است، نه این الگو.