عید پاک چکی

شلاق بیدی

«پوملازکا» را از چهار تا بیست‌وچهار شاخهٔ تازهٔ بید می‌بافند، میان نیم‌متر تا دو متر بلندی دارد و سرش را با روبان‌های رنگی می‌بندند. بید را از آن رو برمی‌گزینند که نخستین چیزی است که سبز می‌شود؛ زدن با آن انتقال همان تازگی فهمیده می‌شود و می‌گویند برای سال پیش‌رو سلامتی، زیبایی، جوانی و باروری می‌آورد. هیچ‌کس در آن کشور آن را تنبیه توصیف نمی‌کند.

صبح دوشنبهٔ عید پاک مردان و پسران خانه‌به‌خانه می‌روند، به زنان و دختران آرام می‌زنند و شعری می‌خوانند که تخم‌مرغ می‌طلبد؛ مشهورترینش چنین آغاز می‌شود: هودی، هودی، دوپروودی، دِیته وِیتسه مالوانی. در عوض تخم‌مرغِ رنگ‌شده، شیرینی و اغلب گیلاسی کوچک می‌گیرند. در بخش‌هایی از موراوی و اسلواکی آب هم در کار است: مردان زنان را خیس می‌کنند و زنانی که بعد از ظهر سراغشان بیایند ممکن است با سطلی آب سرد پاسخ دهند. تخم‌مرغ‌های رنگ‌شده «کراسلیتسه» نام دارند، از واژه‌ای کهن به معنای زیبا، و نقش‌هایشان — هندسی، گلدار، گاه دینی — از ناحیه‌ای به ناحیهٔ دیگر فرق می‌کند.

هفتهٔ پیش

هر روز از هفتهٔ پیش نام و عادت خودش را دارد. پنجشنبهٔ سبز روزِ نرمی و مدارا است، نامش از خوراک سبزی می‌آید که پیش‌تر در آن روز می‌خوردند و امروز آبجوی سبز هم به آن افزوده شده. از جمعهٔ نیک تا شنبه می‌گویند ناقوس‌ها به رم پرواز کرده‌اند و در روستاها پسرها با چرخ‌های چوبیِ صدادار به‌جای آن‌ها می‌گردند. جمعهٔ نیک و دوشنبهٔ عید پاک تعطیل رسمی‌اند.

بحثی که خود بخشی از جشن است

امروز در چکیا دربارهٔ این رسم بیش از آنکه توضیحش بدهند، بحث می‌کنند. در روستاهای بوهم و موراوی هنوز گسترده نگه داشته می‌شود و در پراگ و شهرهای دیگر نازک شده است. نظرسنجی‌ای در ۲۰۲۲ نشان داد هفتادونه درصد زنانِ پرسیده‌شده پوملازکا را نمی‌پسندند و از درد، کبودی و تحقیر گفته‌اند؛ مستیِ همراهش هم مشکلی جداگانه شمرده شد. مدخلی که این را حذف کند، کارت‌پستالی وصف کرده است، نه یک جشن.