آیین کالوش

اسبی که اسب نیست

یونسکو آیین کالوش را در ۲۰۰۸ ثبت کرد و متنش دربارهٔ آنچه می‌دانیم محتاط است. نام از کالوش می‌آید، قطعهٔ کوچک چوبی در دهنهٔ اسب، و آیین کهن‌تر از آهنگ‌های سدهٔ هفدهم است که نخستین ثبت مکتوب موسیقی آن‌اند. آن را آیین پالایش و باروری می‌خوانند که در آن اسب نماد خورشید است.

دسته مردانه است. یک واتاف، استاد، آن را رهبری می‌کند؛ اوراد یعنی دِسکانتِچه نزد اوست و گام‌ها را او می‌آموزد، و جوانان با آیین ورود به دسته می‌پیوندند. رقص تند و کوتاه است — کوبیدن پا، به‌هم‌زدن پاشنه‌ها، جهش، چرخاندن ساق — و دو ویولن و یک آکاردئون همراهی‌اش می‌کنند. کالوشاری‌ها خانه‌به‌خانه می‌روند، می‌رقصند، صحنه‌های طنزآمیز بازی می‌کنند، و باور بر این بود که می‌توانند شفا بدهند، به‌ویژه کسانی را که می‌گفتند یِله، ارواح روسالی، زده‌اندشان. گاه زنان را برای بخشی که باروری و بخت می‌طلبد به میان می‌خوانند.

کجا نگه داشته می‌شود

قلب این آیین در اولتنیا است، در ناحیهٔ اولت در جنوب رومانی، و در میان جماعت‌های ولاخ در بلغارستان و صربستان هم اجرا می‌شد. امروز هم در روستاها می‌رقصندش و هم در جشنواره‌های فولکلور — شناخته‌شده‌ترینشان در کاراکال — و به نشانی ملی بدل شده است؛ که چیزی است جدا از آیین روستایی، و پروندهٔ یونسکو آن را بخشی از زندگی امروزینش می‌داند نه از دست رفتنش.

زمان برگزاری

فصل زندهٔ آن روسالی است، پنجاهه‌ی ارتدکس، پنجاه روز پس از عید پاک ارتدکس، و روزهای پیرامونش. تاریخ با محاسبهٔ ارتدکس جابه‌جا می‌شود و از تقویم غربی فاصله می‌گیرد؛ در ۲۰۲۷ عید پاک ارتدکس دوم مه و روسالی بیستم ژوئن است. مسیر هر روستا محلی است و جایی مرکزی منتشر نمی‌شود، پس اگر برای دیدنش سفر می‌کنید، در همان بخشداری بپرسید.