آتش‌های انقلاب تابستانی در پیرنه

آتشی که از کوه پایین می‌آید

در شبی که خورشید بالاترین جای خود را دارد، جماعت‌های دو سوی پیرنه بالا می‌روند، مشعل می‌افروزند و آن را پایین می‌آورند تا آتشی را که به رسم همان‌جا چیده‌اند روشن کنند. یونسکو این آیین را در ۲۰۱۵ در فهرست نمایندهٔ میراث فرهنگی ناملموس بشریت ثبت کرد، در یک پروندهٔ واحد که فرانسه، اسپانیا — آراگون، کاتالونیا و درّهٔ آران — و آندورا در آن شریک‌اند.

پایین‌آمدن را جوانان رهبری می‌کنند. متن یونسکو صریح است که این شب گذر از نوجوانی به بزرگسالی را نشان می‌دهد: مشعل‌داران جوانان روستا هستند و در بسیاری جاها دختران ازدواج‌نکرده با شراب و شیرینی به پیشوازشان می‌آیند. اینکه نخستین آتش را چه کسی می‌افروزد به رسم محل بستگی دارد — شهردار، کشیش، یا مردانی که در آن سال از همه تازه‌تر ازدواج کرده‌اند. انتقال این آیین در خانواده‌ها رخ می‌دهد و شبکه‌ای از انجمن‌های محلی پشتیبان آن است.

براندونِ لوشون

در فرانسه بهترین نمونهٔ بازمانده، براندونِ بانیر-دو-لوشون در اوت-گارون و روستاهای بخش آن است. براندون یعنی شاخهٔ سبز؛ در زبان اوکسیتان براندو تلفظ می‌شود. آتش، صنوبری ده تا دوازده متری است که با گوه‌های آهنی در طول و پیرامون شکافته می‌شود؛ گوه‌های چوبی شکاف‌ها را باز نگه می‌دارند، حلقه‌های آهنی نمی‌گذارند تنه از هم بپاشد، و درزها را با تراشهٔ چوب و کاه پر می‌کنند. تنه را ایستاده برپا می‌کنند و شهردار و کشیش با هم آن را می‌افروزند.

دسته‌ای که آتش را می‌آورد به رهبری انجمن‌های شهر است: دستهٔ موسیقی شهرداری، بنیادگذاشته در ۱۸۷۵، گروه فولکلور «پسران لوشون»، بنیادگذاشته در ۱۹۳۴، و گروهان راهنمایان سوارکار، همراه رقصندگانی با لباس کهن که گل و مشعل‌های کوچک به دست دارند. تنه نزدیک یک ساعت می‌سوزد و بعد می‌افتد. آنگاه جوانان به‌سوی اخگرها می‌دوند، چوب‌های افروخته را برمی‌دارند و در هوا می‌چرخانند و با دود و دوده دنبال دختران می‌کنند، در حالی که سالمندان تکه‌های سردشدهٔ چوب را جمع می‌کنند: می‌گویند تکه‌ای چوبِ سوخته که به خانه برده شود، آن سال برای خانواده خوش‌یمن است.

نه یک شب، که چند شب

تاریخ کهن، شبِ پیش از سن‌ژان است، بیست‌وسوم ژوئن، و در برخی جاها آتش دومی هم در روز سن‌پیر، بیست‌ونهم ژوئن. در عمل اما تقویم محلی است. لوشون براندونش را شنبه‌ای نزدیک انقلاب تابستانی می‌سوزاند — در ۲۰۲۶ بیستم ژوئن بود — بر محوطهٔ پارک آب‌گرم، و هشت روستای همسایه در شب‌های بعد آتش خود را می‌افروزند، چنان‌که آتش‌ها تا پایان ژوئن و روزهای نخست ژوئیه ادامه می‌یابد. برنامهٔ مرکزی وجود ندارد. دفتر گردشگری درّه هر بهار تاریخ‌ها را روستا به روستا منتشر می‌کند.